Σχόλιο για την αναφορά της ΕΕ για την διαφάνεια στην Ευρώπη

Chris Gioran bio photo By Chris Gioran

Γράφτηκαν διάφορα πράγματα στα Ιντερνετς για την αναφορά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά της διαφθοράς. Μπορείτε να βρείτε μία περίληψη εδώ και κάποιες κριτικές εδώ και εδώ. Δεν θα αναλύσω τα περιεχόμενα της αναφοράς ούτε θα σταθώ στην εικόνα της Ελλάδος όπως αυτή ζωγραφίζεται με γκρίζα χρώματα από μία αράδα νούμερα και κατατάξεις σε κλίμακες διαφθοράς. Θα αναφερθώ όμως σε ένα νούμερο το οποίο πήδηξε από την οθόνη και προσγειώθηκε κατ’ ευθείαν στο κέντρο του εγκεφάλου που σχετίζεται με την απελπισία.

Στην σελίδα 6 της αναφοράς γίνεται γνωστό ότι στην Ελλάδα το 99% του πληθυσμού θεωρεί το φαινόμενο της διαφθοράς διαδεδομένο στη χώρα.

99%

Δεν είναι λίγο. Είναι μάλιστα το αντίθετο του λίγο. Είναι αρκετά σημαντικό. Είναι το μεγαλύτερο στην Ευρώπη (με την Ιταλία δεύτερη στο 97%) και τόσο χαρακτηριστικό που στην αναφορά σχολιάζεται ότι μόνο ένας από τους ερωτηθέντες απάντησε αρνητικά.

Στην αρχή της αναφοράς υπάρχει ο σχολιασμός πως η διαφθορά “παρεμποδίζει την οικονομική βελτίωση, υπονομεύει τη δημοκρατία και ζημειώνει την κοινωνική δικαιοσύνη και την εφαρμογή του νόμου”. Αλήθεια είναι όλα αυτά, και συμφωνώ γενικά με τις παρατηρήσεις της επιτροπής για τις επιπτώσεις της διαφθοράς στη λειτουργία του κοινωνικού συνόλου. Νομίζω όμως ότι αγνοείται ένας δείκτης ο οποίος είναι εξαιρετικά σημαντικός και ταυτόχρονα εξαιρετικά δύσκολο (μάλλον αδύνατο) να ποσοτικοποιηθεί. Αναφέρομαι στην ποιότητα ζωής.

Όλα τα μεγέθη που συζητώνται είναι μεν μετρήσημα αλλά και ταυτόχρονα είναι δορυφορικά του θεμελιώδους αγαθού που κάθε άνθρωπος επιδιώκει - να είναι χαρούμενος, να έχει μία ελάχιστη ποιότητα στην καθημερινότητά του που να τον κρατά ικανοποιημένο προκειμένου να απολαμβάνει τη ζωή του.

Αναρωτιέμαι - όταν πρακτικά όλοι οι πολίτες ενός κράτους θεωρούν ότι η καθημερινότητά τους πλήττεται από κατάχρηση εξουσίας για προσωπικό όφελος από κάθε έναν που κατέχει μία θέση ισχύος (αυτός είναι ο χρησιμοποιούμενος ορισμός της διαφθοράς), με ποια εμπιστοσύνη μπορούν να ξεκινήσουν οποιαδήποτε αλληλεπίδραση με το κράτος? Ποιος ιδιωτικός υπάλληλος μπορεί να ελπίζει σε αξιοκρατία και κατά συνέπεια να ξυπνάει κάθε μέρα κινητοποιημένος να κάνει το καλύτερο που μπορεί, όταν πιστεύει ότι οι κόποι του μάλλον δεν θα τύχουν αναγνώρισης?

Προσπαθώ να φανταστώ, πως θα ήταν μία κοινωνία στη οποία όλοι οι πολίτες πιστεύουν ότι κάθε τους ενέργεια θα αντιμετωπίσει ένα σωρό εμπόδια από συνανθρώπους τους, οι οποίοι θα τους θεωρήσουν ως τίποτα παραπάνω παρά ένα κερδοσκοπικό μέσο, ένα φακελάκι?

Η απαισιοδοξία των Ελλήνων πολιτών γίνεται πασιφανής αν παρατηρήσει κανείς ότι, ενώ η Ελλάδα είναι 1η μεταξύ των Ευρωπαϊκών χωρών στο ποσοστό των πολιτών που πιστεύουν ότι η διαφθορά είναι διάχυτη, είναι μόλις 7η στο ποσοστό που έχει πράγματι εμπειρία από αίτημα δωροδοκίας (η υψηλότερη είναι η Λιθουανία, με 29% και 95% αντίληψη διαφθοράς). Αυτό μπορεί να ερμηνευθεί ότι ενώ οι Έλληνες όντως έχουν πρόβλημα δωροδοκιών στην καθημερινότητά τους, η αντίληψη της διαφθοράς βασίζεται σε έμμεσες παρατηρήσεις - δεν είναι παράλογο να θεωρήσουμε ότι αυτές περιλαμβάνουν ατιμωρησία, ελλιπές νομικό πλαίσιο για προστασία ατόμων που προχωρούν σε αποκαλύψεις διαφθοράς (whistleblowers) και την γενικευμένη αδιαφάνεια της λειτουργίας του κράτους.

Και, εκφράζοντας την παραπάνω παράγραφο με άλλα λόγια, δεν έχει σημασία αν όλα αυτά είναι πράγματι αλήθεια - σημασία έχει ότι η ελληνική κοινωνία πιστεύει ότι είναι αλήθεια. Αυτό αποτελεί την πραγματικότητα των πολιτών και αυτό είναι που πρέπει να αντιμετωπιστεί. Η αμφιβολία και η επιφυλακτικότητα των πολιτών προς οποιονδήποτε που φέρει εξουσία, η αίσθηση αναποτελεσματικότητας του νόμου στην δίωξη των παρανομούντων, η έλλειψη αξιοκρατίας σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα θα αποτελούν μόνιμα μία υποκείμενη δύναμη που θα αντιτίθεται σε κάθε πακέτο διάσωσης και σε κάθε κυβέρνηση.

Αναρωτιέμαι, ποιες δραστηριότητες λαμβάνει το ελληνικό κράτος δεδομένης αυτής της αναφοράς?