Ανάλυση της αναφοράς διαφάνειας της Vodafone

Chris Gioran bio photo By Chris Gioran

Η Vodafon σήμερα δημοσίευσε μία αναλυτική αναφορά, η οποία πραγματεύεται το νομικό πλαίσιο παρακολουθήσεων στις χώρες που δραστηριοποιείται. Αρχικά, να παρατηρήσουμε ότι τέτοιος βαθμός διαφάνειας είναι σπάνιος από εταιρείες του μεγέθους της Vodafone, ειδικά στον χώρο των τηλεπικοινωνιών, το οποίο από μόνο του είναι θέμα που αξίζει το δικό του άρθρο.

Η αναφορά αυτή λοιπόν περιλαμβάνει στοιχεία για 29 χώρες, στις οποίες περιλαμβάνεται και η Ελλάδα. Για κάθε μία από τις χώρες αυτές συζητάται το νομικό καθεστώς το οποίο περιορίζει ποιες δυνατότητες παρακολούθησης των επικοινωνιών των πολιτών είναι διαθέσιμες στο κράτος. Συγκεκριμένα, υπάρχει μία αναλυτική περιγραφή του ποιοι νόμοι καθορίζουν πότε, πώς και για πόσο κάθε κράτος μπορεί να επιβάλλει άρση του απόρρητου των επικοινωνιών κάποιου πολίτη, ουσιαστικά ζητώντας από την Vodafone να εγκαταστήσει “κοριό” στο τηλέφωνο του.

Κάθε κράτος έχει νόμους που διασφαλίζουν το απόρρητο των επικοινωνιών και φυσικά έχει νόμους που ορίζουν σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να κρυφακούει τις επικοινωνίες πολιτών του - γενικά αυτές περιλαμβάνουν εγκληματικές ενέργειες, τρομοκρατία και άλλα τρομαχτικά πράγματα. Πού είναι η είδηση εδώ λοιπόν?

Σύμφωνα με τα λεγόμενα της Vodafone, 6 από τις 29 χώρες έχουν νόμους που επιτρέπουν στην κυβέρνηση να εγκαθιστά μέσα μόνιμης παρακολούθησης στις γραμμές που διαχειρίζεται η εταιρεία, ουσιαστικά παρακάμπτοντας τις νομικές διαδικασίες που εξασφαλίζουν την προστασία των επικοινωνιών των πολιτών.

Να σας το πω διαφορετικά.

6 από τις 29 χώρες έχουν νόμους που υποχρεώνουν τη Vodafone να προσφέρει στο κράτος απεριόριστη πρόσβαση στις συνομιλίες των πολιτών.

Ποιες είναι αυτές οι 6 χώρες? Είναι η Ελλάδα μία από αυτές?

Η Vodafone αρνείται να απαντήσει στην πρώτη ερώτηση, δηλώνοντας ότι δεν θέλει να εκθέσει σε αντίποινα το προσωπικό της που εργάζεται σε αυτές τις χώρες. Αυτό φαίνεται να κάνει αδύνατη την απάντηση στο δεύτερο ερώτημα.

Χμμμ, ίσως και όχι. Αν κάποιος κοιτάξει την γλώσσα της αναφοράς μπορεί να διακρίνει κάποια πράγματα. Συγκεκριμένα, μόνο σε έξι χώρες αναφέρεται ότι η κυβέρνηση έχει αυτή τη δυνατότητα, έστω και υπό εξαιρετικές συνθήκες. Ποιες?

και για όσους είναι ακόμη ρομαντικοί

  • Ελλάδα

Το σχετικό απόσπασμα από την αναφορά λέει (μετάφραση δική μου):

Στην περίπτωση πολέμου, κινητοποίησης λόγω εξωτερικών απειλών ή άμεσης απειλής κατά της εθνικής ασφάλειας, καθώς και ένοπλου πραξικοπήματος για κατάλυση της δημοκρατίας, το Άρθρο 48 του Συντάγματος δίνει την εξουσία στο Κοινοβούλιο, μετά από πρόταση της κυβέρνησης, να υλοποιήσει ειδικά μέτρα. Είναι δυνατόν τέτοια μέτρα να περιλαμβάνουν άμεση πρόσβαση στο δίκτυο ενός παροχέα τηλεπικοινωνιών για να κάνει δυνατή την υποκλοπή, αν και αυτό δεν εκφράζεται ρητά. Η εγκυρότητα αυτών των μέτρων διαρκεί για 15 ημέρες - εν τούτοις, αυτό το διάστημα μπορεί να επεκταθεί κάθε 2 εβδομάδες με ξεχωριστές συζητήσεις στη Βουλή.

Για σύγκριση, ας κοιτάξουμε τι λέει η αναφορά για το Κατάρ:

Σε περιπτώσεις που σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια και γενικές περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, τα υπουργεία του Κατάρ και υπηρεσίες εφαρμογής νόμου μπορούν να προσεγγίσουν τους πάροχους και να τους ζητήσουν βοήθεια για να πετύχουν τους σκοπούς τους, βοήθεια η οποία μπορεί να περιλαμβάνει την υλοποίηση τεχνικής δυνατότητας που να καθιστά δυνατή άμεση πρόσβαση στο δίκτυο τους (χωρίς την επίβλεψη ή επιχειρησιακό έλεγχο του πάροχου).

ή για την Αίγυπτο:

Δεν υπάρχει απ’ευθείας εφαρμόσιμος νόμος, αλλά βάση των άρθρων 64 και 67 του νόμου επικοινωνιών, οι ένοπλες δυνάμεις και υπηρεσίες εθνικής ασφάλειας έχουν ευρείες δυνατότητες παρακολούθησης επικοινωνιών με ή χωρίς τον έλεγχο ή την επίβλεψη του πάροχου.

Η πρώτη σκέψη μου όταν το διάβασα αυτό ήταν πως είναι πολύ περιορισμένες οι δυνατότητες που δίνονται στην κυβέρνηση για ολική, αδιάκριτη παρακολούθηση των πολιτών, κάνοντας απίθανο το σενάριο να ανήκει η Ελλάδα στις 6 χώρες που εφαρμόζουν ηθικά (κατ’ ελάχιστο) αμφισβητήσιμες μεθόδους παρακολούθησης. Όμως, το πλαίσιο στο οποίο παρέχεται αυτή η πληροφορία χρωματίζει μία διαφορετική εικόνα. Γιατί επιλέγει η Vodafone να κάνει γνωστό αυτό το νόμο, αν δεν είναι πρακτικά χρήσιμο μέσο για την κυβέρνηση? Γιατί αναφέρεται σε αυτή τη δυνατότητα σε 6 μόνο χώρες? Και τι ακριβώς αποτελεί απειλή στην εθνική ασφάλεια και ποιος επιβλέπει την παύση της εφαρμογής του Άρθρου 48 του Συντάγματος?

Το οποίο μας φέρνει στο δεύτερο ενδιαφέρον συμπέρασμα της αναφοράς.

Υπάρχει ένα τμήμα το οποίο αναφέρεται στον αριθμό ενταλμάτων που έχει λάβει η εταιρία για να εγκαταστήσει μέσα παρακολούθησης σε λογαριασμούς πολιτών. Σε κάθε χώρα η πολιτική ανακοίνωσης διαφέρει - σε μερικές, ας πούμε, απαγορεύεται στους πάροχους να κάνουν γνωστό τον αριθμό αυτό. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η στατιστική αυτή διατηρείται και δημοσιεύεται από την Αρχή διασφάλισης απορρήτου των επικοινωνιών. Η πιο πρόσφατη τέτοια δημοσίευση είναι από το 2012 (πριν από το 2012 ήταν διαθέσιμη κάθε χρόνο - γιατί σταμάτησε, αναρωτιέμαι) και στην οποία γίνεται γνωστό ότι το 2012 επιδόθηκαν 2.634 νέες εισαγγελικές διατάξεις για “άρση του απορρήτου των επικοινωνιών για λόγους εθνικής ασφάλειας” (σελ 44). Επίσης, η ΑΔΑΕ παρέλαβε “3.913 εισαγγελικές διατάξεις με θέμα παρατάσεις προγενέστερων διατάξεων”. Αυτό σημαίνει ότι, με την δικαιολόγηση της εθνικής ασφάλειας, η κυβέρνηση κρυφακούει 6.547 “περιπτώσεις”. Το τι αποτελεί “περίπτωση” δεν είναι ακριβές, γιατί το περιεχόμενο των εισαγγελικών διατάξεων δεν είναι γνωστό. Κάθε μία μπορεί να αφορά πολλαπλούς λογαριασμούς ή πολλές μπορεί να αναφέρονται σε έναν λογαριασμό, τηλεφωνική γραμμή ή σύνδεση Internet. Εδώ όμως μαντεύω, οπότε μην δεχτείτε “αμάσητες” τις δύο προηγούμενες προτάσεις.

Τι έγραψαν τα ελληνικά ενημερωτικά site

Γενικά, η κάλυψη των παραπάνω ήταν ανεπαρκής στον ελληνικό Ιντερνετικό τύπο. Ορίστε το in.gr, η Καθημερινή, iefimerida.gr και το thepressproject.gr. Χαρακτηριστικό το ότι αναφέρονται σε γενικούς όρους στην είδηση, κατά τις γραμμές του Guardian, χωρίς να επικεντρωθούν στην περίπτωση της Ελλάδας.

Συμπέρασμα?

Ναι, υπάρχουν κάποια πράγματα που μπορεί να σκεφτεί κάποιος από τα παραπάνω. Αυτό που μου προκαλεί τη μεγαλύτερη εντύπωση είναι το πώς η επιβολή των νόμων εξαρτάται από την ιδιωτική πρωτοβουλία των παρόχων.

Τι εννοώ?

Το κράτος πρέπει να παρουσιάσει ένα ένταλμα στον πάροχο προκειμένου να τον υποχρεώσει να παραχωρήσει πρόσβαση στο δίκτυο του. Αν ο πάροχος αμελήσει ή από άλλο λόγο δεν ζητήσει την διάταξη που το υποχρεώνει να παραχωρήσει αυτή την πρόσβαση, τότε το κράτος ανεξέλεγκτα μπορεί να παρέμβει στις επικοινωνίες. Δεν υπάρχει κάποια πραγματικά ανεξάρτητη αρχή που να εξασφαλίζει την απαιτούμενη διαφάνεια και νομιμότητα στις διαδικασίες - και η ΑΔΑΕ μετά βίας μετράει, είναι κρατική υπηρεσία με ελάχιστες αρμοδιότητες. Οπότε, χωρίς πρακτικά να το γνωρίζουμε, η Vodafone και ο κάθε πάροχος γίνεται ελεγκτής και φύλακας των αυτονόητων, αναφαίρετων δικαιωμάτων των πολιτών.

Με προβληματίζει λίγο αυτό.

Ξέρω τι σκέφτεστε. Υποκλοπές, Vodafone, κάπου το έχω ξανακούσει αυτό. Λογική σκέψη, αλλά δεν ξέρω ακόμη αν και πώς σχετίζονται. Αν έχετε κάποια ενδιαφέρουσα ιδέα, θα ήθελα να την ακούσω.