Οι κίνδυνοι του να ασκείς κριτική

Chris Gioran bio photo By Chris Gioran

Πότε η κριτική γίνεται δυσφήμηση? Πού σταματάει το δικαίωμα στον ελεύθερο λόγο και που ξεκινά η λογοκρισία? Πότε ξεκινά η ελευθεροτυπία να επισύρει νομική ευθύνη? Τρεις εκφράσεις του ιδίου ερωτήματος, ενός πολέμου που διαδραματίζεται σε κάθε δημοκρατική κοινωνία.

Η πιο πρόσφατη διαμάχη στην ελληνική κοινωνία ξεκίνησε την προηγούμενη εβδομάδα. Το online περιοδικό protagon.gr φιλοξένησε ένα άρθρο του κ. Τάκη Μίχα με τίτλο “Θέλει μόνο «το καλό μας» ο γιατρός;”. Προτείνω να το διαβάσεις πριν συνεχίσεις εδώ - είναι σχετικά μικρό και η γνώμη σου για αυτό θα επηρεάσει την κατανόηση του παρόντος.

Το διάβασες?

Είναι προφανές ότι το κείμενο ασκεί δριμεία κριτική στην ιατρική κοινότητα. Βασικός άξονας είναι η άποψη του συγγραφέα ότι η σχέση ιατρού - ασθενούς θα πρέπει να είναι ανταγωνιστική και βασισμένη σε όρους αγοράς και όχι όρους λειτουργήματος. Αφορμή αποτελεί το περιστατικό χρηματισμού γιατρού του Ευαγγελισμού που πρόσφατα είδε το φως της δημοσιότητας, επομένως ο σχολιασμός είναι επικεντρωμένος στην ελληνική πραγματικότητα.

Μπορεί να συμφωνείς με τον κ. Μίχα, μπορεί όχι. Αυτό δεν έχει σημασία. Αυτό το οποίο καλούμαστε σαν κοινωνία να αποφασίσουμε είναι αν έχει ξεπεράσει τη γραμμή της άσκησης κριτικής και έχει περάσει στην περιοχή της συκοφαντίας. Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών πήρε θέση και κατέθεσε την προηγούμενη Πέμπτη αγωγή κατά του κ. Μίχα και κατά του protagon.gr ζητώντας ένα εκατομμύριο ευρώ από τον καθένα, για συκοφαντική δυσφήμηση.

Ανεξαρτήτως του τι θα αποφανθεί το δικαστήριο, νομίζω πως αυτό είναι ένα θέμα το οποίο αξίζει να συζητηθεί δημοσίως. Ορίστε γιατί.

Η αγωγή απαιτεί ως αποζημίωση 1 εκατομμύριο ευρώ από τον κ. Μίχα και άλλο ένα από το protagon.gr. Μικρή αμφιβολία χωρά πως αν το ποσό αυτό εκδικαστεί υπέρ του ΙΣΑ τόσο ο δημοσιογράφος όσο και η δημοσίευση θα καταστραφούν οικονομικά. Δεν νομίζω πως ο ΙΣΑ αγνοεί αυτή την έκβαση. Δεδομένου ότι το κείμενο της αγωγής δεν κάνει λόγο για οικονομική ζημιά στην ιατρική κοινότητα, εικάζω πως το κίνητρό του ΙΣΑ δεν είναι η αποκατάσταση της φήμης του και των γιατρών που εκπροσωπεί αλλά η εκδίκηση κατά του δημοσιογράφου και της δημοσίευσης που τον φιλοξενεί.

Δεν με βρίσκει σύμφωνο αυτή η λογική. Δεν νομίζω πως ένα συνδικαλιστικό όργανο πρέπει να έχει τον ρόλο εκδικητή που στρέφεται εναντίον όποιων ασκούν κριτική κατά της συντεχνίας που εκπροσωπεί. Μπορεί ο ΙΣΑ να έχει δίκιο και όντως το κείμενο του κ. Μίχα να ήταν υπερβολικά εμπρηστικό, άδικο ή ακόμη και συκοφαντικό. Αυτό δεν σημαίνει ότι η δημοσιογραφική καριέρα του πρέπει να παύσει.

Και αυτή είναι κατά τη γνώμη μου η σημαντικότερη πτυχή της υπόθεσης. Μπορεί ένα σώμα επαγγελματιών να θεωρεί ότι έχει υποστεί τέτοια ζημιά από κάποιον κριτικό που να απαιτεί την παύση του? Η απόφαση του δικαστηρίου θα δώσει αν όχι την απάντηση, τότε μία σημαντική άποψη επί του θέματος και προτού αυτό γίνει, πρέπει το ζήτημα να τεθεί σε δημόσιο διάλογο. Μόνο έτσι θα ξέρουμε ότι όποιος δικαστής ασχοληθεί με την υπόθεση θα ξέρει τι σημαίνει chilling effect και θα αντιλαμβάνεται τις συνέπειες της απόφασής του.

Το ατύχημα είναι ότι βασικοί φορείς του διαλόγου αυτού είναι τα ΜΜΕ τα οποία, στη συγκεκριμένη περίπτωση, έχουν κρατήσει σιγή ιχθύος. Ορίστε μία λίστα των συμμετεχόντων στη συζήτηση.

Αυτά.

Γενικά το πεδίο είναι σαφώς διαχωρισμένο σε “δημοσιογράφους” και “γιατρούς”. Οι μεν φωνάζουν “ελευθερία λόγου”, οι δε “συκοφαντία”, τίποτα από τα οποία δεν είναι εποικοδομητικά. Μέχρι να γράψω αυτές τις γραμμές δεν είχα δει κάποια αντικειμενική ανάλυση ή έστω κάτι που να ξεφεύγει από τα προφανή και να προσφέρει μία λιγότερο βεβαρημένη, πιο χρήσιμη ανάλυση.

Σε τελείως προσωπικό τόνο, δεν εκπλήσσομαι. Δεν κρατάω κρυφή την άποψη μου για πρακτική απουσία δημοσιογραφίας από την Ελλάδα. Το θέμα αυτής της αγωγής απασχολεί μόνο τους άμεσα θιγόμενους και όσους ενδιαφέρονται για τον δημόσιο διάλογο στην κοινωνία μας. Δεδομένου ότι κανένας δημοσιογράφος δεν απασχολεί εαυτόν με το δεύτερο, δεν πρόκειται να ενδιαφερθεί για την απειλή φίμωσης ενός συναδέλφου του. Ή την καταστροφή ενός online περιοδικού.

Δεν είναι καιροί ετούτοι για να κάνεις εχθρούς.